Νέα εποχή bunker-busters - Η επίθεση στο Ιράν άλλαξε για πάντα τον υπόγειο πόλεμο, το παράδειγμα Κίνας - Βόρειας Κορέας

Όταν επτά βομβαρδιστικά stealth B-2 Spirit πραγματοποίησαν στις 22 Ιουνίου 2025 μια αποστολή 36 ωρών από την αεροπορική βάση Whiteman στο Μιζούρι προς το Ιράν και πίσω, δεν μετέφεραν μόνο βόμβες, αλλά και ένα σαφές στρατηγικό μήνυμα: η απόκρυψη πυρηνικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων βαθιά κάτω από τη γη δεν αποτελεί πλέον εγγύηση ασφάλειας.
Σύμφωνα με ανάλυση του Modern Diplomacy, στο πλαίσιο της επιχείρησης Operation Midnight Hammer, 14 βόμβες GBU-57 έπληξαν τις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν. Σύμφωνα με το Πεντάγωνο, η επιχείρηση βασίστηκε σε ένα απόρρητο πρόγραμμα που είχε ξεκινήσει περισσότερο από μία δεκαετία νωρίτερα και, σχεδόν έναν χρόνο μετά, εξακολουθεί να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο οι στρατοί σχεδιάζουν τόσο τις επιθέσεις όσο και την κατασκευή υπόγειων οχυρώσεων.

Η μάχη για την καταστροφή υπόγειων φρουρίων

Κατά την επιδρομή, τα B-2 έριξαν δεκατέσσερις βόμβες GBU-57/B Massive Ordnance Penetrator στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Fordow και της Natanz.
Έξι βόμβες χρησιμοποιήθηκαν στο Fordow και δύο στη Natanz, ενώ περισσότερα από είκοσι πυραυλικά βλήματα Tomahawk έπληξαν επίγειους στόχους σε τρίτη εγκατάσταση, στην Isfahan.
Ήταν η πρώτη επιχειρησιακή χρήση της βόμβας των 30.000 λιβρών, η οποία έχει σχεδιαστεί για να καταστρέφει εγκαταστάσεις που βρίσκονται θαμμένες εκατοντάδες πόδια κάτω από την επιφάνεια της γης.

Τα εντυπωσιακά χαρακτηριστικά της GBU-57

Η GBU-57 έχει μήκος περίπου 6,25 μέτρα και διάμετρο περίπου 76 εκατοστά, ενώ διαθέτει σύστημα καθοδήγησης υψηλής ακρίβειας που της επιτρέπει να πλήττει τον στόχο της με απόκλιση λίγων μόνο μέτρων.
Από το συνολικό βάρος των περίπου 30.000 λιβρών, η πολεμική κεφαλή αντιστοιχεί σε περίπου 5.740 λίβρες. Η βόμβα έχει σχεδιαστεί ώστε να διαπερνά έως και 60 μέτρα εδάφους ή περίπου 18 μέτρα οπλισμένου σκυροδέματος.
Κατά την πρόσκρουση εκτιμάται ότι ξεπερνά την ταχύτητα του ήχου, απελευθερώνοντας κινητική ενέργεια 800 έως 900 megajoules, συγκρίσιμη με εκείνη ενός αεροσκάφους Boeing 747 βάρους περίπου 285 τόνων που προσγειώνεται με ταχύτητα περίπου 270 χιλιομέτρων την ώρα.



Ακόμη και η ισχυρότερη συμβατική βόμβα έχει όρια

Η επιχείρηση ανέδειξε όμως και τα όρια του ισχυρότερου συμβατικού bunker-buster στον κόσμο.
Οι υπόγειες εγκαταστάσεις του Fordow και οι νεότερες σήραγγες στη Natanz εκτιμάται ότι βρίσκονται σε βάθος μεγαλύτερο των 80 έως 90 μέτρων, ενώ το ειδικό σκυρόδεμα που χρησιμοποιείται από το Ιράν φέρεται να διαθέτει αντοχή άνω των 30.000 psi, πολύ υψηλότερη από τα περίπου 5.000 psi για τα οποία είχε σχεδιαστεί η GBU-57.
Για να επιτευχθεί ουσιαστικό πλήγμα στο Fordow χρειάστηκε να ριφθούν έξι διαδοχικές βόμβες μέσα από κάθε έναν από τους δύο αεραγωγούς της εγκατάστασης, ώστε να δημιουργηθεί αρκετό βάθος διείσδυσης.
Το κόστος αυτής της τακτικής ήταν ιδιαίτερα υψηλό. Το αμερικανικό υπουργείο Άμυνας ανέθεσε στην Boeing συμβόλαιο ύψους 61,5 εκατ. δολαρίων για την αναπλήρωση εξαρτημάτων των βομβών που χρησιμοποιήθηκαν στην επιδρομή, με τις παραδόσεις να εκτείνονται έως το 2030.

Το υπόγειο «οπλοστάσιο» επεκτείνεται

Η στρατιωτική αντιπαράθεση δεν σταμάτησε το 2025.
Στις αρχές του 2026, κοινές επιχειρήσεις ΗΠΑ και Ισραήλ επανήλθαν, ενώ δορυφορικές εικόνες αποκάλυψαν μια νέα ενισχυμένη ιρανική εγκατάσταση με την ονομασία Taleghan 2, η οποία είχε ενισχυθεί με νέο σκυρόδεμα και καλυφθεί με μεγάλες ποσότητες χώματος λίγο πριν αποτελέσει στόχο.
Η εξέλιξη αυτή δείχνει ότι οι αντίπαλοι προσαρμόζονται σχεδόν με την ίδια ταχύτητα που εξελίσσονται και τα νέα όπλα.

Βόρεια Κορέα και Κίνα επενδύουν στις υπόγειες εγκαταστάσεις

Το Ιράν δεν αποτελεί τη μοναδική χώρα που επενδύει σε υπόγειες στρατιωτικές υποδομές.
Η Βόρεια Κορέα έχει μετατρέψει την υπόγεια κατασκευή εγκαταστάσεων σε βασικό στοιχείο της αμυντικής της στρατηγικής. Ερευνητές ανοικτών πηγών έχουν επιβεβαιώσει περισσότερες από 2.500 υπόγειες εγκαταστάσεις, οι οποίες περιλαμβάνουν θέσεις πυροβολικού, εργοστάσια, αποθήκες, αεροπορικές βάσεις και πυραυλικές εγκαταστάσεις.
Αμερικανικές εκτιμήσεις, που βασίζονται εν μέρει σε μαρτυρίες αυτομόλων, ανεβάζουν μόνο τα υπόγεια καταφύγια της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας μεταξύ 6.000 και 8.000, ενώ μία υπόγεια αεροπορική βάση στην περιοχή Wonsan φέρεται να διαθέτει διάδρομο μήκους περίπου 1.800 μέτρων λαξευμένο μέσα σε βουνό.
Η Κίνα έχει αναπτύξει ακόμη μεγαλύτερο υπόγειο δίκτυο.
Σύμφωνα με έκθεση για τις στρατιωτικές της δυνατότητες, ο Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός διαθέτει υπόγειες εγκαταστάσεις που προστατεύουν τις πυρηνικές δυνάμεις, αποθήκες πυραύλων και κέντρα διοίκησης, ενώ κατασκευάζει συνεχώς νέες.
Το συνολικό δίκτυο εκτιμάται ότι ξεπερνά τα 4.800 χιλιόμετρα σηράγγων, σιδηροδρομικών γραμμών και υπόγειων εργοστασίων.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το υπόγειο πυρηνικό συγκρότημα 816 κοντά στην Chongqing, το οποίο θεωρείται η μεγαλύτερη τεχνητή υπόγεια κατασκευή στον κόσμο, με συνολική έκταση περίπου 104.000 τετραγωνικών μέτρων.
Η λογική είναι κοινή: όσο μεγαλύτερο είναι το βάθος, τόσο δυσκολότερη γίνεται η καταστροφή κρίσιμων στρατιωτικών υποδομών.

Η επόμενη γενιά bunker-busters

Ο ανταγωνισμός αυτός οδηγεί ήδη στην ανάπτυξη του διαδόχου της GBU-57.
Η Πολεμική Αεροπορία των ΗΠΑ έχει ξεκινήσει την ανάπτυξη της νέας GBU-76/B, γνωστής ως Next Generation Penetrator, η οποία προορίζεται να αντικαταστήσει τη σημερινή βόμβα.
Για το οικονομικό έτος 2026 έχουν ζητηθεί περίπου 73,7 εκατ. δολάρια για τη χρηματοδότηση του προγράμματος, ενώ τα πρώτα πρωτότυπα αναμένεται να παρουσιαστούν έως το τέλος του οικονομικού έτους 2027.
Η νέα βόμβα θα έχει βάρος περίπου 22.000 λιβρών και θα συνδυάζει δυνατότητες διάτρησης, ισχυρής έκρηξης και κατακερματισμού.

Ένας νέος αγώνας εξοπλισμών

Η εξέλιξη αυτή πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία οι παγκόσμιες στρατιωτικές δαπάνες συνεχίζουν να αυξάνονται.
Το 2025 οι παγκόσμιες αμυντικές δαπάνες αυξήθηκαν κατά 2,9% σε πραγματικούς όρους, φτάνοντας τα 2,887 τρισ. δολάρια, σημειώνοντας την ενδέκατη συνεχόμενη ετήσια άνοδο.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες παρέμειναν ο μεγαλύτερος στρατιωτικός δαπανητής με 954 δισ. δολάρια, παρά τη μείωση κατά 7,5%, ενώ οι στρατιωτικές δαπάνες της Κίνας αυξήθηκαν στα περίπου 336 δισ. δολάρια και της Ρωσίας στα περίπου 190 δισ. δολάρια.

Το δίδαγμα του Fordow

Η επιχείρηση στο Fordow απέδειξε ότι ακόμη και τα πιο καλά προστατευμένα υπόγεια συγκροτήματα μπορούν να πληγούν.
Ταυτόχρονα, όμως, έδειξε ότι κάτι τέτοιο απαιτεί πολυετή ανάπτυξη τεχνολογίας, στόλο βομβαρδιστικών stealth, δεκάδες πανάκριβα κατευθυνόμενα όπλα και, ακόμη και τότε, παραμένει αβεβαιότητα για το πραγματικό μέγεθος της καταστροφής.
Καθώς τα κράτη κατασκευάζουν ολοένα βαθύτερες και ισχυρότερα θωρακισμένες υπόγειες εγκαταστάσεις, η επόμενη γενιά βομβών διάτρησης καταφυγίων, ελαφρύτερη, εξυπνότερη και πιθανώς με υποβοήθηση πυραυλικής πρόωσης, αναμένεται να καθορίσει αν το υπόγειο θα εξακολουθήσει να αποτελεί ασφαλές καταφύγιο για τις στρατηγικές στρατιωτικές υποδομές.

www.bankingnews.gr